Ons psychiatrisch ziekenhuis is volledig rookvrij vanaf 1 juni 2026
Vanaf 1 juni 2026, daags na Werelddag Zonder Tabak, is ons psychiatrisch ziekenhuis volledig rookvrij.
Dat is een bewuste keuze voor gezondheid, veiligheid en zorg op maat van vandaag. Tegelijk kadert deze stap binnen een duidelijke maatschappelijke, wetenschappelijke én wettelijke evolutie. Jill Hermans, directeur zorg, licht toe waarom rookvrije zorg voor AZT niet alleen logisch is, maar ook noodzakelijk.
Geen heksenjacht
“Laat me dat meteen zeggen,” vertelt Jill. “Bij AZT zijn we niet tegen rokers. Dit is geen heksenjacht en ook geen moreel oordeel over mensen die roken.”
Wat het wél is? “Een zorginhoudelijke keuze én een wettelijke evolutie. De wetgeving rond rookvrije publieke en zorgomgevingen is de voorbije jaren sterk aangescherpt. Als ziekenhuis moeten we hieraan voldoen. Tegelijk kiezen we er in het psychiatrisch ziekenhuis bewust voor om verder te gaan dan wat vandaag wettelijk verplicht is.”
Volgens Jill biedt dat wettelijk kader houvast. “Het dwingt organisaties om positie in te nemen. Dat is geen beperking, maar net een steun om keuzes te maken die we zorginhoudelijk al langer noodzakelijk vinden.”
Roken verschuift het probleem
In een psychiatrisch ziekenhuis begeleiden we mensen met een verhoogde psychische kwetsbaarheid: mensen met onder andere depressie, angst, verslaving of een combinatie daarvan. “Dan moeten we ons eerlijk afvragen,” zegt Jill, “helpen we hen echt als we roken blijven normaliseren in onze behandelomgeving?”
Het antwoord wordt steeds duidelijker, onderbouwd door jaren van wetenschappelijk onderzoek. “Nicotine is geen onschuldige gewoonte. Het is een harddrug en de meest dodelijke vorm van verslaving. Er sterven meer mensen aan nicotine dan aan heroïne.”
Wat vaak als ‘coping’ wordt gezien, blijkt in werkelijkheid een structurele risicofactor. “Wetenschappelijk onderzoek toont consequent aan dat het normaliseren van roken bij mensen met een verhoogde psychische kwetsbaarheid leidt tot een hogere mortaliteit en een aanzienlijk verlies aan levensjaren, vooral door hart- en longaandoeningen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is tabaksgebruik zelfs de belangrijkste vermijdbare doodsoorzaak in deze groep.”
“Wat als ‘kalmerend’ of ‘troostend’ wordt gezien, verdiept eigenlijk de gezondheidskloof. De levensverwachting van mensen met een verhoogde psychische kwetsbaarheid ligt gemiddeld tien tot twintig jaar lager dan die van de algemene bevolking. Door roken te normaliseren, dragen we daar onbedoeld aan bij.”
Roken is geen onschuldige coping
Roken wordt vaak ingezet om spanning, onrust of angst te dempen. “Maar het is geen onschuldige copingstrategie,” benadrukt Jill. “Nicotine geeft een heel kort gevoel van verlichting. Daarna volgt de craving. Die voortdurende cyclus van onrust en behoefte kan net meer spanning en prikkelbaarheid veroorzaken.”
“Vanuit AZT vinden we dat daar een belangrijke verantwoordelijkheid ligt voor de zorg. Hoe krachtig zou het zijn als we tijdens een opname niet langer ongezonde en dodelijke coping normaliseren, maar actief investeren in het aanleren van positieve, gezonde en evidence-based copingstrategieën die mensen ook na hun opname helpen omgaan met onrust en angst?”
Meeroken schaadt anderen
Een rookvrij ziekenhuis gaat niet alleen over de roker zelf. “Als niet-roker rook je automatisch mee in een organisatie waar roken wordt toegelaten,” zegt Jill. “Je kiest er niet voor, maar het berokkent je wel fysieke schade. Dat maakt het een onvrijwillige blootstelling aan gezondheidsrisico’s.”
De wetgeving is daar duidelijk over: in en 10 meter rond in- en uitgangen van zorginstellingen mag niet gerookt worden. “AZT kiest er echter bewust voor om het volledige terrein rookvrij te maken, in het belang van gezondheid en met het oog op wettelijke evoluties die onmiskenbaar in die richting gaan. Patiënten, bezoekers en medewerkers hebben recht op een rookvrije werk- en behandelomgeving.”
Geen verplichte rookstop, wel een rookpauze
Belangrijk om te benadrukken: rookvrije zorg betekent niet dat mensen verplicht moeten stoppen met roken. “Stoppen met roken blijft je eigen keuze. Het gaat om een pauze van het roken,” verduidelijkt Jill. “We halen roken weg uit de dagelijkse routine van onze zorg- en werkomgeving.”
Dat geldt voor patiënten én voor medewerkers. “Medewerkers mogen tijdens hun werkuren niet roken. Dat is al lange tijd een duidelijke afspraak,” zegt Jill. “Niet om te sanctioneren, maar omdat we als ziekenhuis het goede voorbeeld willen én moeten geven. Ons arbeidsklimaat moet gezond gedrag ondersteunen.”
Die pauze van het roken creëert ruimte. “Ruimte om andere manieren aan te leren om met stress, onrust of vermoeidheid om te gaan. Copingstrategieën die niet schadelijk zijn, en die mensen ook buiten het ziekenhuis kunnen blijven gebruiken.”
Ondersteuning is essentieel
Een rookvrij beleid kan alleen werken als er voldoende ondersteuning is. “Patiënten en medewerkers mogen hier niet alleen in staan,” zegt Jill. “Integendeel: ondersteuning is een voorwaarde.”
Daarom zet AZT sterk in op:
- de tewerkstelling van een tabakoloog
- individuele begeleiding
- groepssessies rond stoppen met roken
- nicotinevervangende therapieën zoals pleisters of tabletten
- opleiding en ondersteuning voor de afdelingen
- wetenschappelijk onderzoek rond rook- en vapepauzes
“We bieden de begeleiding aan. Nicotinevervangers betalen mensen zelf, maar we laten niemand los. Elke patiënt of medewerker die beslist om hiermee aan de slag te gaan, is voor ons de bevestiging dat deze stap zinvol is.”
Van ziekenhuis naar gezondheidshuis
De keuze voor rookvrije zorg past in een bredere visie. “We willen naast een ziekenhuis vooral een gezondheidshuis zijn,” zegt Jill. “Een plek waar we mensen niet alleen behandelen, maar ook ondersteunen in een gezonde levensstijl en duurzaam herstel.”
Dat vertaalt zich in extra aandacht voor beweging, voeding en welzijn. “Sport en beweging voor patiënten, sessies rond gezond en betaalbaar koken, een uur sport voor medewerkers… Rookvrije zorg past perfect in dat plaatje.”
Op 1 juni 2026, daags na Werelddag zonder Tabak, wordt die visie officieel. Vanaf maandag 1 juni wordt het rookvrije beleid ook zichtbaar op het terrein. “Het wettelijk kader geeft richting,” besluit Jill, “maar onze motivatie komt uit zorg. Zorg voor patiënten, voor medewerkers en voor de omgeving waarin we werken. Dat is waar rookvrije zorg voor staat.”
Meeroken: waarom dit ook over grenzen gaat
“Meeroken is allesbehalve onschuldig,” zegt Liesbeth Delsiene, preventieadviseur bij AZT. “Wie rook of damp inademt zonder zelf te roken, krijgt dezelfde gezondheidsschadelijke en kankerverwekkende stoffen binnen. Net zoals actief roken schadelijk is voor de gezondheid, vormt regelmatig passief roken een risico voor de gezondheid.”
“Ook buiten blijft rook hangen, vaak zonder dat mensen daar bewust voor kiezen. Bovendien worden schadelijke stoffen meegedragen op kledij en haar, lang nadat de sigaret gedoofd is. Vooral de meest kwetsbaren zoals kinderen en mensen met gezondheidsproblemen, worden hierdoor het hardst getroffen.”
“En last but not least: zien roken doet roken. Met een rookvrije omgeving willen we die vicieuze cirkel doorbreken én voorkomen dat mensen hier (her)starten met roken of vapen.”
“Als zorgorganisatie dragen we de verantwoordelijkheid om patiënten, medewerkers en bezoekers mee te nemen in een gezonde levensstijl,” benadrukt Liesbeth. “Een rookvrije omgeving verhoogt comfort, veiligheid en gezondheid. En ook rokers willen we volop ondersteunen in dit proces. Dit rookbeleid past bij wie we willen zijn: een organisatie die zorgzaam omgaat met iedereen, rokers inbegrepen.”
Roken en milieu: de impact die we niet zien
Sigaretten hebben niet alleen een impact op gezondheid, maar ook op het milieu. “Tabak vervuilt in elke fase: van teelt en productie tot consumptie en afval,” legt Liesbeth uit. Vooral sigarettenpeuken vormen een groot probleem. “De filter lijkt papier, maar is kunststof. Hij breekt heel traag af en valt uiteen in microplastics.”
Eén peuk kan tot 1.000 liter water vervuilen. Schadelijke stoffen zoals zware metalen en nicotine lekken uit en komen jarenlang in bodem en water terecht, met schade voor planten, dieren en uiteindelijk ook mensen.
Voor AZT is dit relevant. “Onze zorg stopt niet bij mensen,” zegt Liesbeth. “Een rookvrij terrein betekent minder zwerfvuil, minder vervuiling en een gezondere omgeving voor iedereen. Rookvrij is dus ook een duidelijke stap richting duurzaamheid.”
Roken en geld: de stille kost van nicotine
Wie één pakje sigaretten per dag rookt, geeft vandaag al snel 8 à 9 euro per dag uit. “Dat lijkt misschien niet veel, maar op het einde van de maand zit je al boven de 250 euro,” zegt Michel Schurmans, tabakoloog. “Op jaarbasis loopt dat op tot meer dan 3.000 euro. Velen staan daar pas bij stil als ze het eens optellen.”
Bij mensen die stoppen met roken, merkt hij vaak verrassing. “Ze voelen het verschil meteen. Sommigen zetten het uitgespaarde geld bewust opzij: voor een reis, een hobby of gewoon wat meer ademruimte aan het einde van de maand.”
Volgens Michel kan dat een belangrijke motivator zijn. “Gezondheid is cruciaal, maar financiële rust voel je elke maand opnieuw. Dat kan net het duwtje zijn om vol te houden, zeker als er goede ondersteuning is.”
Roken en depressie: vicieuze cirkel
Veel mensen ervaren roken als een manier om stress of somberheid te verlichten. “Nicotine geeft op korte termijn een gevoel van ontspanning,” zegt Michel. “Maar dat effect is tijdelijk. Daarna volgt vaak opnieuw onrust of spanning, waardoor mensen weer naar een sigaret grijpen.”
Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Mensen met depressieve klachten roken vaker, maar roken kan die klachten ook versterken. “Onderzoek toont aan dat stoppen met roken op middellange termijn vaak leidt tot een beter humeur, meer energie en een groter gevoel van controle.”
Sommige mensen vrezen dat stoppen hun mentale gezondheid zal verslechteren. “Die angst is begrijpelijk,” zegt Michel, “maar meestal ongegrond. Met de juiste begeleiding verloopt het stopproces veilig en ondersteunend. Je hoeft het niet alleen te doen.”
Waarom rookstop de behandeling versterkt
“Roken en alcoholgebruik zijn veel nauwer met elkaar verbonden dan mensen vaak denken,” zegt dr. Hendrik Peuskens, beleidsarts verslavingszorg. “We weten uit onderzoek dat de kans op langdurig stoppen met alcohol tot 25% stijgt wanneer mensen tegelijk ondersteuning krijgen om te stoppen met roken.” Dat komt doordat alcohol- en nicotineverslaving deels dezelfde neurobiologische mechanismen delen. “Wanneer we ook de nicotineverslaving aanpakken, doorbreken we niet alleen een gewoonte, maar verminderen we de kans op terugval naar andere middelen.”
“Nicotinegebruik houdt craving in stand en ondermijnt de zelfregulatie,” legt hij uit. “Stoppen met roken versterkt net het gevoel van controle en draagt bij aan duurzaam herstel.” Bovendien heeft stoppen met roken ook een positief effect op het mentaal welzijn. “Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat stoppen met roken samenhangt met een afname van angst- en depressieve klachten. Nicotine veroorzaakt immers sterke stemmingsschommelingen.” Volgens dr. Peuskens kan het effect van stoppen zelfs vergelijkbaar zijn met dat van antidepressieve medicatie. “Gezonde alternatieven zoals bewegen, buitenlucht en rustmomenten stimuleren de aanmaak van hormonen die een natuurlijk antidepressief effect hebben. Dat maakt stoppen met roken niet alleen een lichamelijke, maar ook een mentale investering in herstel.”
Van rookcabine naar betekenisvolle plek
Op maandag 1 juni 2026 worden de bestaande rookcabines buiten dienst gesteld als rookruimte. Maar ze verdwijnen niet zomaar. Integendeel: ze krijgen een nieuwe invulling.
“We wilden deze plekken niet gewoon wegnemen, maar een positieve herbestemming geven,” zegt Philip Verheye, facilitair manager. “Rookcabines waren vaak plaatsen waar mensen even tot rust kwamen of een gesprek voerden. Dat menselijke aspect willen we behouden, maar dan zonder rook.”
Samen met medewerkers en de patiëntenraad wordt bekeken hoe deze cabines kunnen uitgroeien tot rust- en ontmoetingsplekken. Dat kan een overdekte zitruimte zijn voor een pauzemoment of gesprek, een kleine (ruil)bibliotheek of leesplek, een speelhoekje voor kinderen, een serre of mini-moestuin, een inspirerende plek met kunst en hoopvolle woorden, of zelfs een vogeluitkijkpunt.
“Door ze een nieuwe betekenis te geven, maken we van de cabines iets dat bijdraagt aan welzijn en herstel,” vult Philip aan. Zo worden plekken die vroeger met roken werden geassocieerd, betekenisvolle plaatsen van ontmoeting, rust en zorg.
Wettelijke context
In België geldt een strikte rookwetgeving voor ziekenhuizen. Een ziekenhuis moet een rookvrije omgeving zijn, om patiënten, bezoekers en medewerkers maximaal te beschermen.
Wat betekent dit concreet?
- Roken is verboden in alle gebouwen en gesloten ruimtes van het ziekenhuis.
- Daarnaast geldt een rook- en vapeverbod binnen een straal van 10 meter rond alle ingangen van ziekenhuizen en andere zorginstellingen.
- Het rookverbod geldt er voor iedereen: medewerkers, artsen, patiënten, bezoekers en externen.
- Ook dienstvoertuigen en overdekte doorgangen vallen onder het rookverbod.
- Roken en vapen vallen onder dezelfde wettelijke regels.
Buiten roken?
- Ziekenhuizen mogen beslissen om hun volledige campus rookvrij te maken en om rookzones te schrappen.
- Dit is een vrije keuze die past binnen de wettelijke mogelijkheden en het gezondheidsbeleid.
Waarom deze wetgeving?
Een rookvrij ziekenhuis beschermt kwetsbare patiënten, medewerkers en bezoekers, voorkomt passief roken en ondersteunt een gezonde, veilige zorgomgeving. Het rookverbod is bovendien een duidelijke norm die patiënten en medewerkers helpt bij het stoppen met roken.